Probiyotiklerin Gerçekten "Canlı" Olması Gerekiyor mu?

Editör(ler): Yvan Vandenplas.

Probiyotiklerin Gerçekten "Canlı" Olması Gerekiyor mu?

Yvan Vandenplas

Ana Mesajlar
  • Canlı organizmalara kıyasla çok daha kolay üretildikleri ve saklandıkları düşünülürse "canlı olmayan" mikroorganizmaların olası faydalı sağlık etkileri daha iyi araştırılmayı hak etmektedir
  • Bazı veriler, mikroorganizma parçacıklarının ve/veya onların metabolitlerinin, immünolojik etkileri tetiklemeye yeterli olabileceğini iddia eder
  • Canlı olmayan mikroorganizmaların olası faydaları hakkında daha fazla kanıt gerekmektedir

Probiyotik" ne anlama gelir? Bazı araştırmacılar, kelimeye tam bir Yunan kökeni atfetmektedir, ama Latince ön ek pro (“for”) ve Yunanca sıfat βιωτικός (biōtikos, “yaşamaya uygun, canlı”) sözcüklerinin birleşimidir ki bunların ikincisi βίος (bios, “yaşam”) kelimesinden türetilmiştir. Probiyotik, yeterli miktarlarda tüketildiğinde konağın sağlığı için faydası olacak canlı mikroorganizmalar olarak tanımlanır. Her ne kadar probiyotik tanımı, sindirilen mikroorganizmaların "canlı" olmasını gerektirse de ölü mikroorganizmaların da sağlığa faydası olup olmayacağı sorusu doğmuştur. "Yaşayan" bakterilerin faydalı sağlık etkilerinin "ölü" bakterilerden çok daha büyük ve güçlü olduğuna şüphe yoktur. Bu farkın temel nedenlerinden biri, canlı bakterilerin ölü bakterilerden çok daha fazla incelenmiş olduğu basit gerçeğine dayanır. "Yaşamayan bakteriler" hakkında ne biliyoruz?

Isıyla öldürülen probiyotik mikroorganizmaların etkililiğine dair literatür artmaktadır. Örneğin Lactobacillus LB, akut gastroenterit tedavisinde kullanılmaktadır [1]. Başka ürünlerin de infantil kolik tedavisinde etkili olduğu gösterilmiştir [2]. Spor tabanlı probiyotikler veya sporebiyotikler, bacillus mikroorganizmalarının hücre duvarından oluşur. Sporebiyotikler hakkındaki bilgilendirmeler ve iddialar, etkileyicidir: "Sporebiyotiklerin benzersiz becerilerinden dolayı bilim insanları; bunların otizm, nörolojik rahatsızlıklar ve bağışıklık sistemi ile bağlantılı hastalıklar gibi sağlık sorunları olan insanlara faydalı olabileceğine inanmaktadır. Ayrıca spor tabanlı probiyotikler, elektromanyetik alanlar (EMF’ler), böcek ilaçları, havadaki kirleticiler gibi çevresel saldırganlara karşı vücudu güçlendirmeye de yardımcı olabilir." Ancak bilimsel literatürde neredeyse hiç bilgi yoktur. Postbiyotik terimi, ölü mikroorganizmalar ve onların metabolitlerini: canlı bakteriler tarafından salınan veya bakteriyal lizis sonrasında serbest kalan enzimler, peptitler, teikoik asitler, peptidoglikan kökenli muropeptitler, polisakkaritler, hücre duvarı proteinleri ve organik asitler gibi çözünür faktörler (ürünler veya metabolik yan ürünler) içeren bir ürünü tanımlamak için çıkmıştır. Bazı ölü probiyotiklerin, bağışıklık sistemini düzenlediği (hücre duvarı bileşenleri, bağışıklık sistemini güçlendirebilir) ve patojenlerin engellenmesini sağlayacak şekilde ince bağırsak hücrelerine daha fazla tutunduğu gösterilmiştir (Tablo 1).

nest-44-probiyotik

Fermente bebek formülü, onlarca yıldır birçok ülkede yaygın olarak bulunmaktadır. Üretim/fermentasyon sürecinde "ölen" bakteriler içerir, bu da nihai üründe ölü bakterilerin ve metabolitlerin varlığını sağlamaktadır [3]. 1326 bebeği kapsayan beş randomize kontrollü çalışma, fermente bebek formülü kullanımı ile fermente olmayan bebek formülü kullanımını karşılaştırmış ve araştırma dönemi boyunca bebeklerde ağırlık ve boy artışının benzer olduğunu göstermiştir. Fermente bebek formülünün aynı zamanda bazı sindirim sorunlarını hafifletme potansiyeli de vardır. Güncel kanıtlar, inek sütü alerjisini engellemek için fermente formül kullanımını desteklememektedir [3].

Sonuç olarak canlı organizmalara kıyasla ölü mikroorganizmaların çok daha kolay üretildikleri ve saklandıkları düşünülürse "ölü" mikroorganizmaların olası faydalı sağlık etkileri daha iyi araştırılmayı hak etmektedir. Her ne kadar yaşayan mikroorganizmaların ince bağırsak mikrobiyom yapısını yeniden canlandırması veya etkilemesi muhtemel görünse de mikroorganizmaların parçalarının ve/veya onların metabolitlerinin de immünolojik etkileri tetiklemeye yeterli olması muhtemeldir. Ancak canlı olmayan mikroorganizmaların olası faydaları hakkında daha fazla kanıt gerekmektedir. Mevzuat ve savlar, pazarlamacıların hayal güçlerinin çok gerisinden gelmektedir.

Referanslar
  1. Salazar-Lindo E, Figueroa-Quintanilla D, Caciano MI, Reto-Valiente V, Chauviere G, Colin P; Lakteol Araştırma Grubu. Effectiveness and safety of Lactobacillus LB in the treatment of mild acute diarrhea in children. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2007 Mayıs;44(5):571–6.
  2. Vandenplas Y, Bacarea A, Marusteri M, Bacarea V, Constantin M, Manolache M. Efficacy and safety of APT198K for the treatment of infantile colic: a pilot study. J Comp Eff Res. 2017 Mart;6(2):137-44.
  3. Szajewska H, Skórka A, Pies´cik-Lech M. Fermented infant formulas without live bacteria: a systematic review. Eur J Pediatr. 2015 Kasım;174(11):1413–20.